Obowiązkowa edukacja zdrowotna wspiera ochronę prywatności i praw podstawowych

Wprowadzenie obowiązkowego nauczania edukacji zdrowotnej odpowiada na realne potrzeby młodych ludzi oraz stanowi jeden z kluczowych elementów ochrony ich zdrowia (fizycznego, psychicznego i społecznego) oraz prywatności i praw podstawowych. 

Prezes UODO Mirosław Wróblewski wskazał w piśmie do Minister Edukacji Narodowej, że informacje dotyczące ochrony danych osobowych są obecne w programach przedmiotów takich jak informatyka, etyka, edukacja obywatelska czy edukacja zdrowotna. Należy jednak tę tematykę rozwijać i jeszcze mocniej eksponować, przede wszystkim z uwagi na gwałtownie zwiększającą się liczbę zagrożeń w świecie cyfrowym. Przypomnieć też należy, że przepisy RODO podkreślają konieczność zapewnienia szczególnej ochrony prawnej najmłodszych członków społeczeństwa.

•         Dzieci nie mają pełnej świadomości zagrożeń cyfrowych, często łatwo i bez głębszej refleksji podają wrażliwe informacje o sobie, np. w grach online, klikają w podejrzane linki, instalują złośliwe aplikacje, udostępniają zdjęcia i dane osobowe obcym.
•         Na dane dziecka tworzone są fałszywe profile wykorzystywane następnie do oszustw, rozsyłania phishingu, cyberprzemocy, co może prowadzić do konsekwencji prawnych i reputacyjnych.
•         Dzieci często bywają celem ataków phishingowych. Bywa, że dziecko nieświadome znaczenia sytuacji podaje login i hasło na fałszywej stronie, traci dostęp do konta albo na skutek jego działania przestępca uzyskuje dostęp do danych zapisanych na karcie płatniczej rodzica.
•         Dzieci i młodzież mają niekiedy trudności z odróżnieniem reklam od wiadomości, fikcji od informacji i często nie radzą sobie z właściwą oceną w odniesieniu do treści pojawiających się w mediach społecznościowych i na platformach cyfrowych. Sprzyja temu zjawisku technologia deepfake, umożliwiająca tworzenie fałszywych treści (obrazów, dźwięków, filmów), które mogą negatywnie wpływać na zachowania zarówno indywidualnych odbiorców, jak i grup społecznych.

Sprawa zamieszczenia przez szkolnych kolegów zdjęcia nagiej uczennicy w internecie, wygenerowanego z użyciem narzędzi sztucznej inteligencji (AI), czy zamieszczenie zdjęcia nagiej nauczycielki pod jej postem w mediach społecznościowych – które to sprawy zostały zgłoszone przez Prezesa UODO do prokuratury – są wymownym przykładem, jak niebezpieczna może to być technologia, gdy trafia w niewłaściwe ręce. Stąd wynika potrzeba zwrócenia szczególnej uwagi na ochronę danych osobowych.

•        Niebezpiecznym zjawiskiem jest również kradzież tożsamości dzieci (child identity theft) – rosnący i szczególnie niebezpieczny rodzaj przestępstwa. Dzieci nie monitorują swojej historii ani aktywności finansowej, dlatego przestępstwo może pozostać niewykryte nawet przez wiele lat. Następstwami kradzieży tożsamości dziecka mogą stać się konsekwencje stresu i traumy psychologicznej, ryzyko dalszej wiktymizacji, utrata reputacji oraz odwleczone w czasie problemy finansowe występujące po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

1 mln 400 tys. dzieci w internecie

Prezes UODO przywołał dane z raportu na temat monitoringu aktywności dzieci w środowisku cyfrowym przedstawionym na posiedzeniu Komisji Sejmowej ds. Dzieci i Młodzieży w dniu 6 listopada 2025 r. W raporcie pt. „Internet Dzieci” odnotowano niepokojącą stałą obecność dzieci w świecie cyfrowym. Jeszcze przed ukończeniem przez nie 13. roku życia dotyczy ona 1,4 mln dzieci w Polsce. Spośród ponad 2 mln dzieci w wieku 7-12 lat w naszym kraju prawie 800 tys. korzysta z TikToka, ponad 500 tys. z Facebooka, 400 tys. z Instagrama, ponad 700 tys. z Messengera i tyle samo z WhatsAppa. Co również niepokojące – prawie milion badanych dzieci w wielu 7-14 lat przynajmniej raz odwiedziło serwis pornograficzny.

W świetle powyższych przykładów – jak podkreślił Prezes UODO – wprowadzenie obowiązkowego przedmiotu edukacja zdrowotna stwarza okazję do wyraźnego wyeksponowania treści związanych z ochroną danych osobowych i dążenia do ustanowienia ich za punkt wyjściowy do omawiania innych równie ważnych zagadnień. Trwałe i systemowe uwzględnianie w procesie edukacyjnym zagadnień ochrony danych osobowych i prawa do prywatności, w kontekście  bezpieczeństwa psychicznego dzieci i młodzieży jest niezmiernie ważne. Należy je postrzegać jako element systemowej prewencji, ukierunkowanej na zapobieganie naruszeniom praw dzieci jeszcze przed ich wystąpieniem, a nie tylko jako reakcję następczą.

Edukacja cyfrowa na świecie

Rozwiązania obejmujące doskonalenie procesu edukacji dzieci i młodzieży współgrają z założeniami Reformy26. Kompas Jutra – przygotowanej przez MEN –co w świetle światowych trendów świadczy o wyborze właściwego kierunku zmian programowych w polskim szkolnictwie. Ponadto wzmacnia argumentację dotyczącą konieczności zapewnienia kompleksowej obowiązkowej edukacji dla wszystkich szkół podstawowych i średnich.

Dla przykładu, w USA, w 2023 r. Kalifornia wprowadziła do stanowego Kodeksu Edukacyjnego (ang. California Education Code) obowiązkową edukację medialną. Obecnie w tym stanie prowadzone są prace nad projektem ustawy dotyczącej cyfrowego zdrowia i rozszerzenia zajęć z zakresu dobrostanu cyfrowego. Australia opracowała krajowe ramy bezpiecznej edukacji. „Online safety” promuje podejście obejmujące całą szkołę, gdzie w ramach różnych przedmiotów uczy się bezpiecznego korzystania z sieci i krytycznego podejścia do treści cyfrowych.

W Irlandii od 2022 r. obowiązuje ustawa o bezpieczeństwie online i regulacji mediów, która wraz z programem nauczania o nazwie SPHE (Social Personal and Health Education), a także Junior Cycle SPHE, kładzie duży nacisk na edukację dzieci i młodzieży w zakresie bezpiecznego poruszania się w świecie cyfrowym. Podobnie jak w Australii – „Online safety” jest w pełni włączone do programu szkolnego.

Portugalia zapewniła uczniom w ramach edukacji medialnej i edukacji obywatelskiej bezpieczne korzystanie z sieci i nowych mediów od przedszkola po szkołę średnią. Edukacja medialna jest w tym kraju integralną częścią edukacji obywatelskiej. Jej zakres obejmuje nie tylko techniczne umiejętności obsługi narzędzi cyfrowych, ale przede wszystkim analizę, ocenę i tworzenie przekazów medialnych oraz odporność na dezinformację.

Szkoły w Wielkiej Brytanii prowadzą nauczanie o bezpieczeństwie w sieci na podstawie ustawy z 2023 r. realizowanej w ramach programu edukacji zdrowotnej, informatyki i edukacji obywatelskiej. W Wielkiej Brytanii te trzy terminy występują razem w kontekście nowoczesnych programów nauczania, gdzie edukacja zdrowotna oznacza dbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne, informatyka – rozwijanie umiejętności cyfrowych, programowanie i bezpieczeństwo w sieci, natomiast edukacja obywatelska –wiedzę o prawach i obowiązkach, zaangażowanie w sprawy społeczne – również w wymiarze cyfrowym.

Na uwagę zasługuje także stanowisko Komitetu Praw Dziecka ONZ, który monitoruje wdrażanie Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. Komitet w zaleceniach wydanych 4 marca 2025 r. wezwał Polskę do wzmożonej ochrony praw dzieci w środowisku cyfrowym. Zarekomendował, żeby umiejętności cyfrowe były nauczane przez cały okres edukacji, od przedszkola do jej zakończenia jej ostatniego etapu – kładąc przy tym nacisk na ryzyka, treści i odpowiedzialne korzystanie z narzędzi cyfrowych.

Edukacja zdrowotna jest ważnym elementem wzmacniającym odporność uczniów na zagrożenia cyfrowe. Jej wprowadzenie jako przedmiotu obowiązkowego stanowi ważny krok ku realizacji podstawowych celów edukacyjnych i wychowawczych szkoły, służy ochronie praw uczniów i ich bezpieczeństwa oraz dobrostanu w środowisku, w którym nowe technologie odgrywają coraz większą rolę.

DEI.730.1.2025