Dostęp Policji do monitoringu prowadzonego przez gminy – uwagi Prezesa UODO dla MSWiA

Organy Policji występują do jednostek samorządu terytorialnego z propozycjami zawarcia porozumień o stałym dostępie do monitoringu gminnego. Osobnym problemem, który również wzbudza wątpliwości organu nadzorczego jest stosowanie przez Policję i straże gminne monitoringu z funkcją rozpoznawania twarzy lub umożliwiającego analizę innych cech biometrycznych.

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych Mirosław Wróblewski skierował do szefa resortu spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego pismo sygnalizujące potrzebę stworzenia regulacji prawnych dotyczących dostępu Policji do monitoringu prowadzonego przez jednostki samorządu terytorialnego. Niezmiernie ważne jest zapewnienie Policji możliwości realizacji jej ustawowych zadań, ale musi się to odbywać przy zachowaniu gwarancji przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności.

W ocenie organu nadzorczego w polskim porządku prawnym brakuje aktualnie wyczerpujących i przejrzystych regulacji odnoszących się do stosowania monitoringu wizyjnego przez Policję.

Stały dostęp do monitoringu

Prezes UODO otrzymuje od jednostek samorządu terytorialnego sygnały, że Policja dąży do zawierania porozumień na podstawie, których uzyska stały dostęp do monitoringu gminnego (miejskiego). Budzi to poważne wątpliwości z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa, zarówno krajowymi, jak i prawa UE.  

Prezes UODO z szacunkiem odnosi się do formacji, której jednym z ustawowych zadań jest ochrona życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Realizacja ustawowych zadań przez Policję musi jednak odbywać się z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z innych przepisów prawa, w tym obowiązujących regulacji z zakresu ochrony danych osobowych.

Obecne przepisy dają Policji prawo do przetwarzania wyłącznie danych niezbędnych do realizacji konkretnych zadań. W zakresie konkretnych czynności służbowych Policja może otrzymać częściowy dostęp do materiałów z monitoringu, w zakresie koniecznym dla prowadzonej sprawy. Nie oznacza to jednak uprawnienia do prowadzenia przez Policję szerokiego, stałego i systematycznego nadzoru za pomocą rejestracji obrazu, w takim samym zakresie jak organy samorządu terytorialnego.

Do zadań ustawowych samorządu gminnego należą m.in. sprawy obejmujące porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli oraz ochronę przeciwpożarową i przeciwpowodziową. W tym celu samorząd gminny uzyskał ustawowe uprawnienie do rejestrowania obrazu w przestrzeni publicznej. Jednak te skonkretyzowane na poziomie ustawowym zadania, które zostały przypisane samorządom, nie mogą być rozszerzane lub przenoszone na Policję. Niestety w propozycjach porozumień składanych jednostkom samorządu terytorialnego ustalane są zbyt ogólne i szerokie postanowienia wykraczające poza działania dozwolone prawem, co wzbudza wątpliwości z perspektywy ochrony konstytucyjnych praw i wolności.

Szerokie korzystanie z monitoringu wizyjnego – przez służby powołane do zapewnienia bezpieczeństwa, aczkolwiek w bliżej niesprecyzowanych celach i bez wprowadzenia odpowiednich reguł oraz gwarancji – może powodować poważne zagrożenia dla konstytucyjnie chronionych praw i wolności, w tym godności, równości, prawa do prywatności oraz autonomii informacyjnej. Potencjalne wykorzystywanie takich narzędzi może wzbudzać poważne wątpliwości, zwłaszcza że pozyskiwanie danych przez Policję może przyjmować charakter niejawny.

Możliwości korzystania z monitoringu wizyjnego z technologią rozpoznawania twarzy

Przetwarzanie danych biometrycznych może odbywać się wyłącznie w szczególnych okolicznościach wskazanych w RODO (m.in. gdy osoba, której dane dotyczą, wyraziła zgodę na ich przetwarzanie lub gdy jest to niezbędne ze względu na istotny interes publiczny). Dozwolone jest  jedynie wtedy, gdy jest ono „ściśle niezbędne” do konkretnych celów zapobiegania przestępstwom, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie, ich wykrywania lub ścigania oraz wykonywania kar. Stosowanie monitoringu przetwarzającego dane biometryczne wymaga jasnej i konkretnie sformułowanej podstawy prawnej o randze ustawy.

Prezes UODO wnioskuje, żeby prace nad regulacjami zostały poprzedzone testem prywatności oraz analizą zgodności z przepisami prawa europejskiego. Chodzi w szczególności o zagadnienia dotyczące zakazanych praktyk i systemów wysokiego ryzyka. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na kwestie odnoszące się do profilowania - czyli zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych służącemu ocenie cech osoby fizycznej lub prognozowaniu jej przyszłych zachowań.

Proponowane rozwiązanie

Prezes UODO wnioskuje o podjęcie prac legislacyjnych, których celem będzie kompleksowe uregulowanie kwestii związanych ze stosowaniem rejestracji obrazu połączonej z biometrią.

Przepisy prawa muszą gwarantować, że organy ścigania będą uprawnione do przetwarzania danych biometrycznych wyłącznie w celu realizacji ich ustawowych zadań oraz wyłącznie w niezbędnym i adekwatnym zakresie – tak, żeby technologie biometryczne służyły wyłącznie zapewnieniu bezpieczeństwa, a nie innym, pobocznym lub niepożądanym celom. Przy tym ważne jest zapewnienie ich proporcjonalnego stosowania względem osób, których dane dotyczą, przy jednoczesnym uwzględnieniu gwarancji wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych.

DPNT.413.7.2026